Nie wliczam do tych propozycji „galerii na \u0142\u0105kach”, poniewa\u017c uwa\u017cam, \u017ce obecny widok \u0142\u0105k nie wp\u0142ywa na negatywny wizerunek miasta. Pisa\u0142em ju\u017c o tym<\/a>. Ale m\u00f3g\u0142bym zaliczy\u0107, je\u015bli realizacja b\u0119dzie powi\u0105zana z przebudow\u0105 infrastruktury oraz popraw\u0105 wizerunku s\u0105siaduj\u0105cego targowiska. To dobre wie\u015bci, mo\u017cna tylko przyklasn\u0105\u0107 i czeka\u0107 na realizacj\u0119. Oczywi\u015bcie mog\u0119 mie\u0107 i ju\u017c mam krytyczne spojrzenia na szczeg\u00f3\u0142y w pomys\u0142ach (diabe\u0142 tkwi w szczeg\u00f3\u0142ach – vide: rozbi\u00f3rka dworca<\/a>). Wi\u0119c trzeba mie\u0107 „r\u0119k\u0119 na pulsie”. Dzi\u015b napisz\u0119 (a tak naprawd\u0119 skopiuj\u0119 to, co kiedy\u015b przygotowa\u0142em) pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 o starachowickim „centrum”. Wkr\u00f3tce postaram si\u0119 co nieco „skrobn\u0105\u0107” o Rynku. — Rzecz o historii tworzenia centrum Starachowic w okolicach uskoku skalnego przy dzisiejszej Alei Armii Krajowej. I apel na koniec. — Po II wojnie \u015bwiatowej, w epoce szybkiego rozwoju, nale\u017ca\u0142o si\u0119 zastanowi\u0107 nad zorganizowaniem przestrzennym, utworzonego tu\u017c przed wojn\u0105 „tworu” administracyjnego (cho\u0107 funkcjonalnie istniej\u0105cego ju\u017c od dziesi\u0105tek lat) powsta\u0142ego z po\u0142\u0105czenia Starachowic i Wierzbnika, zwanego przez historyka sztuki \u0141ukasza Heymana „bisurbium”. Mia\u0142o to by\u0107 centrum socjalistycznego rozwijaj\u0105cego si\u0119 miasta przemys\u0142owego. Trzeba nadmieni\u0107, i\u017c pierwsze prace projektowe prowadzone by\u0142y ju\u017c przed wojn\u0105, ale by\u0142y tylko og\u00f3lnym zarysem i plany powstawa\u0142y od nowa. Genialny projekt. <\/strong> Pod koniec lat 40-tych zadanie wykreowania centrum zosta\u0142o powierzone jednej z najwi\u0119kszych polskich architektek – urbanistek Hannie Adamczewskiej (p\u00f3\u017aniej wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Kazimierza Wejcherta – r\u00f3wnie\u017c bardzo wa\u017cnej osoby polskiej urbanistyki). Po pierwszych analizach inwentaryzacyjnych i projektach wst\u0119pnych, w 1952 r. H. Adamczewska tak pisze w artykule dla czasopisma „Miasto”:<\/p>\n Aby zda\u0107 sobie dobrze spraw\u0119 z obrazu ca\u0142ego miasta, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 w prawie nie zmienionej formie do lat powojennych, nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 brak prawid\u0142owych powi\u0105za\u0144 ulicznych mi\u0119dzy osiedlami, z\u0142y stan nawierzchni, brak kanalizacji og\u00f3lnomiejskiej, brak jakiegokolwiek centrum miejskiego grupuj\u0105cego us\u0142ugi og\u00f3lne. Ca\u0142y organizm miejski jest przyk\u0142adem bezplanowej gospodarki i dezurbanizacji. Jedynie wyj\u0105tkowe warunki krajobrazowe sprawiaj\u0105, \u017ce miasto nie czyni wra\u017cenia odra\u017caj\u0105cego. Wielki masyw le\u015bny otaczaj\u0105cy miasto od p\u00f3\u0142nocy wkracza w postaci szerokich pasm le\u015bnych lub przerzedzonych zespo\u0142\u00f3w drzew do centralnych cz\u0119\u015bci miasta. Szczeg\u00f3lnie ciekawy jest widok na miasto od strony szosy W\u0105chcockiej [czyli trasy 42 – przyp. MB]<\/em>, kiedy to na drzewa w pierwszym planie ogl\u0105da\u0107 mo\u017cemy pi\u0119trzenie si\u0119 na stoku zabudowy miejskiej, g\u0119sto przeplatanej zieleni\u0105 le\u015bn\u0105 i ogrodow\u0105. Jako akcenty wznosz\u0105 si\u0119 wysokie budynki Zak\u0142ad\u00f3w i wielki piec. Ten w\u0142a\u015bnie widok tak charakterystyczny dla miasta, jak r\u00f3wnie\u017c konfiguracja terenu ocala\u0142ego od wszelkiej zabudowy w centralnych partiach miasta sta\u0142y si\u0119 impulsem do postawienia zasadniczej koncepcji przestrzennej nowych Starachowic. Aby oprze\u0107 panoram\u0119 miasta o mocny element \u015br\u00f3dmiejskiego budownictwa, aby pozwoli\u0107 si\u0119 wybi\u0107 nowym gmachom u\u017cyteczno\u015bci publicznej i nada\u0107 rozproszonemu miasteczku nowy wyraz charakterystyczny dla rozmachu i si\u0142y buduj\u0105cego si\u0119 socjalistycznego miasta, postanowiono g\u0142\u00f3wny akcent \u015br\u00f3dmie\u015bcia w postaci ulicy i placu zebra\u0144 usytuowa\u0107 na silnym wzniesieniu, przebiegaj\u0105cym w charakterze ostrej skarpy lub nawet ods\u0142oni\u0119tej eksploatacj\u0105 kamienia \u015bciany skalnej przez teren le\u017c\u0105cy w \u015brodku ci\u0119\u017cko\u015bci uk\u0142adu dzisiejszych rozproszonych osiedli. W ten spos\u00f3b uzyskano w panoramie: silnie zarysowan\u0105 lini\u0119 po\u0142udniowej \u015bciany wysokiej zabudowy \u015br\u00f3dmiejskiej, plac zebra\u0144 widoczny z dalszych cz\u0119\u015bci miasta, podkre\u015blonym jakby monumentalnym coko\u0142em \u2014 czerwono-brunatn\u0105 \u015bcian\u0105 kamienn\u0105, zwie\u0144czona w jednym punkcie bia\u0142ym pionem wie\u017cy ratuszowej. Z ulicy biegn\u0105cej na skarpie i z placu roztacza si\u0119 rozleg\u0142y widok na rozci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 wzd\u0142u\u017c Kamiennej pasmo dzielnic mieszkaniowych oraz pot\u0119\u017cny masyw dolnych zak\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3rego akcenty pionowe przyj\u0119te zosta\u0142y za o\u015b kompozycyjn\u0105 placu zebra\u0144. Z tego samego placu, ponad miastem roztacza si\u0119 widok na panoram\u0119 G\u00f3r \u015awi\u0119tokrzyskich, rysuj\u0105cych si\u0119 w dali bogatym, barwnym konturem rozleg\u0142ej przestrzeni. Mo\u017cno\u015b\u0107 ogarni\u0119cia rozleg\u0142ej przestrzeni jest podstawowym akcentem kompozycji.<\/p><\/blockquote>\n Oto grafiki obrazuj\u0105ce ten \u015bwietny projekt: Plan – 1952. W nawiasach obecne nazwy. Zobacz wi\u0119cej \u2192<\/a><\/p>\n Plan – 1956. W nawiasach obecne nazwy. Zobacz wi\u0119cej \u2192<\/a><\/p>\n Wzmianka o Starachowicach w elementarzu urbanisty – podr\u0119czniku „Zasady Kompozycji Urbanistycznej” Kazimierza Wejcherta (lata 60-te). Zobacz wi\u0119cej \u2192<\/a><\/p>\n Okres wypacze\u0144.<\/strong> Wed\u0142ug tych za\u0142o\u017ce\u0144 powstawa\u0142y socjalistyczne Starachowice. Mamy z tamtego okresu „Maj\u00f3wk\u0119” i „\u017beromskiego” (osiedle zwane w\u00f3wczas Nowym Wierzbnikiem). Potem przysz\u0142y czasy socjalistycznego oszcz\u0119dzania (pocz\u0105wszy od „Gomu\u0142ki”, z lepszymi czasami „Gierka” i cienkimi latami 80-tymi), w planach dokonywano „niezb\u0119dnych” ci\u0119\u0107 i zmian (r\u00f3wnie\u017c karykaturalnych) a w rzeczywisto\u015bci i tak robiono co innego. Wszystkiego do ko\u0144ca nie zrealizowano i kiedy PRL si\u0119 sko\u0144czy\u0142, zastali\u015bmy to, co dzi\u015b widzimy. I centrum jak nie by\u0142o, tak nie ma. Oczywi\u015bcie w nowych osiedlach wida\u0107 echa tego planu, ale jak si\u0119 przyjrze\u0107 dok\u0142adniej – wiele element\u00f3w zosta\u0142o zaprzepaszczonych. W latach 90 cieszyli\u015bmy si\u0119 wolno\u015bci\u0105, cho\u0107 w samych Starachowicach inaczej to wygl\u0105da\u0142o, kiedy upad\u0142y wszystkie wielkie zak\u0142ady przemys\u0142owe. Nast\u0105pi\u0142 g\u0142\u0119boki kryzys spo\u0142eczny. Nie mniej jednak w\u0142adza mia\u0142a ju\u017c instrumenty – niezale\u017cne od sterowania „z g\u00f3ry”, kt\u00f3rymi mo\u017cna by\u0142o powoli kszta\u0142towa\u0107 przestrze\u0144 i nie dopu\u015bci\u0107 do rozmycia si\u0119 i tak jeszcze nie wykszta\u0142conej struktury miasta maj\u0105cego aspiracj\u0119 powiatowe (rejonowe). Tym instrumentem by\u0142o (jest i b\u0119dzie) sporz\u0105dzanie plan\u00f3w miejscowych wspomagane rozs\u0105dn\u0105 gospodark\u0105 nieruchomo\u015bciami a tak\u017ce wizj\u0105 w\u0142adzy. A z tym u nas by\u0142o niestety kiepsko. Konkurs i ucieczka z centrum. <\/strong> Przez ostatnich kilka (a nawet kilkana\u015bcie) lat obserwowa\u0142em, jak wizja stworzenia funkcjonalnego centrum oddala si\u0119. Urz\u0119dy, kt\u00f3re z natury tworz\u0105 centrum – jak najdalej ucieka\u0142y od \u015brodka miasta. Do oddalonego Urz\u0119du Miasta do\u0142\u0105cza\u0142y: Urz\u0105d Pracy na Bugaju, Urz\u0105d Skarbowy na Piachach, Prokuratura wci\u015bni\u0119ta mi\u0119dzy warsztatami na Le\u015bnej. Do tego ZUS na Radomskiej, KRUS w Rynku, ci\u0105g\u0142e przeprowadzki WKU i ostatnio Starostwa dope\u0142ni\u0142y chaosu. W planach mamy przeniesienie S\u0105du do starego szpitala. W centrum, u podn\u00f3\u017ca uskoku skalnego osta\u0142 si\u0119 bazar i poszarpany ci\u0105g sklep\u00f3w po po\u0142udniowej stronie Alei Armii Krajowej. Ale – co trzeba odnotowa\u0107 – w pierwszej po\u0142owie lat 90-tych by\u0142a iskierka nadziei. \u00d3wczesna (spoza Starachowic) architekt miasta L. Wilniewczyc pr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 zmierzy\u0107 z centrum. Og\u0142oszono konkurs. Wygra\u0142a (nawet jury by\u0142o doborowe) praca warszawskich architekt\u00f3w pod kierownictwem A. Fabierkiewicza. Okaza\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas, jak si\u0119 dowiedzia\u0142em p\u00f3\u017aniej, \u017ce pomys\u0142y Adamczewskiej-Wejchert nie by\u0142y znane zwyci\u0119zcom (a i tak by\u0142y najbardziej zbli\u017cone do zasady podw\u00f3jnego placu ze startuj\u0105cych). Na marginesie: Jak tylko si\u0119 dowiedzia\u0142em sam u zwyci\u0119zcy robi\u0142em p\u00f3\u017aniej projekt semestralny na tym terenie, (a p\u00f3\u017aniej dyplomowy z Wierzbnika). Natomiast, pani architekt, widocznie uznaj\u0105c, \u017ce nie mo\u017ce wiele zdzia\u0142a\u0107, wyjecha\u0142a. Czyta\u0142em w internecie, \u017ce by\u0142a architektem miejskim, a p\u00f3\u017aniej wiceprezydentem Bydgoszczy.<\/em> Tak si\u0119 prezentowa\u0142a w\u00f3wczas wizja starachowickiego centrum: Obrazek pochodzi z Tygodnika Starachowickiego. Zobacz wi\u0119cej \u2192<\/a><\/p>\n Niestety, pokonkursowe sporz\u0105dzenie planu na tym terenie r\u00f3wnie\u017c nie przynios\u0142o \u017cadnych widocznych decyzji. Po prostu by\u0142 plan, za\u015b dzia\u0142a\u0144 – brak. Podobnie by\u0142o p\u00f3\u017aniej, kiedy sporz\u0105dzono nowy plan… Dzi\u015b… <\/strong> … obraz mamy taki:<\/p>\n![\"Centrum](\"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2007\/12\/centrum_1_haw_fr.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"Centrum](\"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2007\/12\/centrum_2_haw_fr.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"Otwarcie](\"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2007\/12\/centrum_kw_eku_zm.gif\")
<\/a><\/p>\n![\"Konkurs](\"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2007\/12\/centrum_pa2_fr.jpg\")
<\/a><\/p>\n
![Zobacz wi\u0119cej \u2192<\/a><\/p>\nNiestety, pokonkursowe sporz\u0105dzenie planu na tym terenie r\u00f3wnie\u017c nie przynios\u0142o \u017cadnych widocznych decyzji. Po prostu by\u0142 plan, za\u015b dzia\u0142a\u0144 – brak. Podobnie by\u0142o p\u00f3\u017aniej, kiedy sporz\u0105dzono nowy plan… Dzi\u015b… <\/strong> … obraz mamy taki:<\/p>\n\ncentrum administracyjne to ulica Radomska<\/strong> od „\u017c\u00f3\u0142tka” (kt\u00f3ry ju\u017c nim nie jest) do Urz\u0119du Pracy. Czyli oko\u0142o 1 km ulicy. St\u0105d do Skarb\u00f3wki mamy 4 km, do Prokuratury – 2 km. Odleg\u0142o\u015bci „warszawskie”. Negatywny wizerunek tego „centrum” wzmacnia fakt obs\u0142ugi strefy ekonomicznej w\u0105sk\u0105 Radomsk\u0105 (wspomina\u0142em o tym fakcie w po\u015bcie o ko\u015bciele<\/a>).<\/li>\n<\/ul>\n\nhistoryczne ukszta\u0142towane centrum us\u0142ugowo-handlowe w Wierzbniku<\/strong> wzbogacone o w\u0119ze\u0142 komunikacyjny (PKP, PKS)<\/li>\n<\/ul>\n\nwsp\u00f3\u0142czesny \u015brodek ci\u0105\u017cenia: tzw. centrum<\/strong> – „manhattan” z Alej\u0105 (r\u00f3wnie\u017c rozci\u0105gni\u0119te granic niemo\u017cliwo\u015bci: od \u017beromskiego z pawilonami z Zodiakiem po Championa z Panoram\u0105 – dawnym Pedetem).<\/li>\n<\/ul>\n\nmamy jeszcze – obecnie lekko zapomniane i mniej ucz\u0119szczane – Starachowice Dolne<\/strong> (zwane bez sensu Zachodnimi).<\/li>\n<\/ul>\nKr\u00f3tko: TOTALNY BA\u0141AGAN. To ju\u017c nie jest „za pi\u0119\u0107 dwunasta”. Zegar wybija jedenaste uderzenie „dwunastej”. To ju\u017c jest ostateczna pora na zdecydowanie i rozdysponowanie funkcjami miasta na najbli\u017csze kilkadziesi\u0105t lat. Trzeba zdecydowa\u0107, co ma by\u0107 obszarem centralnym 60-cio tysi\u0119cznego miasta. Czy Radomska, czy Wierzbnik czy tzw. centrum? Apel. <\/strong> Jednak widz\u0119, \u017ce co\u015b si\u0119 ju\u017c dzieje metod\u0105 ma\u0142ych kroczk\u00f3w. Jednak ci\u0105gle za ma\u0142ych. Plan miejscowy Starego Miasta czy „przesiedlenie” kupc\u00f3w owszem, mog\u0105 rozwi\u0105za\u0107, ale tylko jedn\u0105 p\u0142aszczyzn\u0119 problemu: wygl\u0105du „jako-takiego”. Tego, o czym napisa\u0142em powy\u017cej, ju\u017c nie rozwi\u0105\u017c\u0105. Dodatkow\u0105 szans\u0105 i impulsem s\u0105 wielkie unijne pieni\u0105dze. Jak widz\u0119 to, co wyrabia\u0142y po wej\u015bciu do UE i wyrabiaj\u0105 miasta hiszpa\u0144skie (prezentowane w r\u00f3\u017cnych \u017curnalach architektonicznych), to my\u015bl\u0119, \u017ce polskie miejscowo\u015bci te\u017c mog\u0142yby p\u00f3j\u015b\u0107 (i zapewne p\u00f3jd\u0105) w tym kierunku. Ju\u017c dzi\u015b wida\u0107 jak wi\u0119ksze o\u015brodki (wojew\u00f3dzkie) og\u0142aszaj\u0105 przetargi (nawet konkursy – cho\u0107 ich zawsze za ma\u0142o) na wa\u017cne inwestycje celu publicznego. Fala ta dochodzi do mniejszych o\u015brodk\u00f3w. I to jest pewna NADZIEJA, \u017ce jednak STARACHOWICKIE CENTRUM mog\u0142oby jednak powsta\u0107 tak jak we wspania\u0142ym projekcie zaprezentowanym na pocz\u0105tku tej mojej rozprawy. Z budynkiem Ratusza w obiekcie centrum administracyjnego (takie budynki \u0142\u0105cz\u0105ce urz\u0119dy s\u0105 ju\u017c w Polsce np. z US \/ UP) po\u0142o\u017conym na g\u00f3rnym tarasie i z obiektami kultury i us\u0142ug na dolnym. Z dwupoziomowym placem (przechodzimy w\u00f3wczas do podr\u0119cznik\u00f3w dla architekt\u00f3w) z wie\u017c\u0105 ratuszow\u0105 z widokiem na dolin\u0119 Kamiennej, G\u00f3ry \u015awi\u0119tokrzyskie ale i Puszcz\u0119 I\u0142\u017ceck\u0105. To nie musi by\u0107 wybudowane ju\u017c teraz. Teraz wymaga\u0142oby decyzji czy centrum MA BY\u0106 w\u0142a\u015bnie TU, rezerw nieruchomo\u015bci i zorganizowania czasowego tych teren\u00f3w (planistycznego i realnego). By za 10-12 lat wizja ta mog\u0142a by\u0107 rzeczywisto\u015bci\u0105. CDN.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dzia\u0142ania nowego (od roku) Prezydenta Starachowic w sferze poprawy wizerunku miasta oraz zmierzenia si\u0119 z istotnymi elementami tego\u017c, nabieraj\u0105 rozp\u0119du. To cieszy. W lokalnych mediach mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107: o zainteresowaniu terenem dworca PKP i PKS w Starachowicach Dolnych; o decyzji wybudowania hali handlowej dla „manhattanowc\u00f3w”; apel do mieszka\u0144c\u00f3w o zg\u0142aszanie propozycji zagospodarowania Rynku; o realizacji […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,4],"tags":[],"class_list":["post-25","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-architektura","category-infrastruktura"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":392,"href":"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25\/revisions\/392"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/poznaj.starachowice.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}](\"http:\/\/www.poznaj.starachowice.pl\/blog\/obrazki\/centrum_pa2.jpg\"){kind=link}